[Stoicism] - Dịch Seneca (6): Về học tập và chia sẻ kiến thức

Lời tựa:

Như đã giới thiệu trong series, Seneca thực sự là nguồn cảm hứng Stoicism của mình. Đọc Seneca không chỉ là về triết học mà còn là một trải nghiệm nghệ thuật, khi những bài học, triết lý quan trọng được phản ánh qua những hình ảnh quen thuộc, bình dị và đời thường, thể hiện cái tinh tế trong quan sát của một thiên tài với sự từng trải của cuộc đời.   
Với hy vọng giới thiệu Stoicism đến với các bạn trẻ Việt Nam, xin gửi tới các bạn bản dịch những bức thư quan trọng nhất trong cuốn "Moral Letters to Lucilius", tác phẩm đã làm nên tên tuổi của Seneca và là một trong bộ ba cuốn sách nền tảng của Stoicism.   
Do không phải anh dịch thuật, nên bản dịch này hoàn toàn tập trung vào việc truyền tải thông điệp và hy vọng có thể giúp bạn cảm thấy dễ dàng hơn trong việc tiếp cận với bản tiếng Anh, để có thể thấy cái hay cái đẹp trong việc sử dụng ngôn từ của Seneca (dù thực ra bản tiếng Anh cũng chỉ là một bản dịch). Một anh bạn người Ý của mình đã chia sẻ Seneca được đưa vào chương trình giảng dạy tại Ý như một bậc thầy về việc sử dụng ngôn từ. Vì vậy, xin cam đoan tất cả những gì khiến bạn cảm thấy trúc trắc từ bản dịch là bởi khả năng hạn chế của mình, và rất mong nhận được đóng góp của các cao nhân để bản dịch được hoàn thiện hơn. Sau khi hoàn thành mình sẽ tạo file pdf và chia sẻ free cho mọi người.

Bạn có thể đọc trước giới thiệu về Seneca ở đây:



Bức thư số 6:

Bạn thân mến!
Tôi mới hiểu ra một điều quan trọng, đó là tâm trí tôi không những chỉ loại bỏ những tật xấu, mà nó còn đang thực sự chuyển hóa đến một mức cao hơn của sự thông thái. Xin đừng hiểu lầm điều đó là tôi không còn tật xấu nào, để sửa chữa hay để làm cho tốt hơn. Bạn biết tôi không phải kẻ tự phụ như vậy, đúng không? Và, một điều hiển nhiên là chúng ta luôn có thể làm mình trở nên tốt hơn mỗi ngày. Nhưng, chỉ cần tâm trí ta nhận ra những tật xấu sai lầm của mình mà trước đây ta không biết đã là một thành công rồi. Cũng như với nhiều người bệnh, riêng việc được biết mình đang có bệnh cũng đủ để mở tiệc mừng rồi (để có thể kịp thời chữa trị).
Bạn có thể tin rằng không điều gì tôi mong ước hơn là được chia sẻ với bạn những chuyển hóa đột ngột ấy trong tâm trí mình. Vì như vậy tôi mới có thể tin tưởng hoàn toàn vào tình bạn của chúng ta. Khi mà không một mưu toan, lợi ích cá nhân hay bất cứ thứ gì tương tự có thể thay đổi được tình cảm bạn bè, đó mới là tình bạn thật sự, thứ mà người ta mong muốn cả cuộc đời.

Người quen thiên hạ nhiều vô kể
Thử hỏi tri kỷ được mấy người!
Tôi có thể kể cho bạn hàng tá những người quen biết rộng mà không có đến một người bạn thân. Vì tình bạn thực sự là khi hai tâm trí đều hướng tới những điều thiêng liêng tốt đẹp (ý chỉ những phẩm cách của con người mà Stoics đề cao và cố gắng gìn giữ). Vì khi đó họ biết rằng họ chia sẻ mọi thứ, từ trong suy nghĩ đến những thử thách khó khăn của cuộc đời.
Bạn chắc sẽ khó tưởng tượng được sự trưởng thành trong tâm tưởng của tôi mỗi ngày trong giai đoạn này. Và vì vậy nên bạn sẽ muốn biết đâu là phương pháp, hay thứ gì đã khiến tôi trở nên tiến bộ đến vậy. Thực ra, không cần bạn nói, tôi cũng rất muốn chia sẻ với bạn tất cả những thứ đó. 

Vì hạnh phúc của việc học được một thứ gì đó thực ra nằm ở khả năng ta có thể truyền hay dạy nó cho người khác. Không gì có thể làm tôi hứng thú, dù nó có đem lại lợi ích lớn đến đâu đi chăng nữa, nếu tôi phải giữ nó khư khư cho bản thân mình. Nếu sự thông thái được trao cho tôi với một điều kiện là tôi phải giấu nó và không cho ai khác biết, tôi sẽ không ngần ngại mà từ chối nhận nó.

Vì vậy, tôi sẽ gửi cho bạn đống sách của tôi, thậm chí, tôi sẽ đánh dấu cho bạn, để bạn đỡ tốn thời gian và có thể ngay lập tức tiếp nhận những điều quý giá trong đó.
Nhưng, sách sẽ không thể đem lại cho bạn nhiều bằng việc chúng ta có thể gặp gỡ trực tiếp, vì con người thường tin tưởng những điều mắt thấy hơn là tai nghe. Đồng thời, học từ những bài học trong sách là cả một đoạn đường dài (ý chỉ sự xa xôi giữa lý thuyết và thực hành). 
Cách học nhanh và hiệu quả nhất là từ ví dụ cụ thể trong cuộc sống. Bạn có nhớ Plato, Aristotle và hầu hết những triết gia (cổ đại) khác, đều học từ việc nhìn cách Socrates sống mỗi ngày chứ không phải lời dạy của ông. Và thực ra, việc học trực tiếp này có lợi cho cả thầy và trò đấy nhé.

Giờ, như thường lệ, để tôi chia sẻ với bạn thứ tôi học được ngày hôm nay, từ Hecaton (một nhân quan trọng khác của Stoicism):

Bạn hỏi thứ gì tôi nghiệm được gần đây? Tôi bắt đầu làm bạn với chính mình.

Một lời khuyên quá giá trị luôn: một người không thể cô đơn nếu anh ta có thể làm bạn với chính bản thân mình. Tin tôi đi, anh ta sẽ là một người bạn lý tưởng với tất cả mọi người.
Tạm biệt!

Bản tiếng Anh:
From Seneca to Lucilius

Greetings

1 My understanding is, Lucilius, that what is happening in me is not merely a removal of flaws, but a transformation. Not that there is nothing left in me to be amended! At this point I don’t promise that, nor do I expect it. Why should I not have many characteristics to sort through and either reduce or heighten? This is itself an indication that the mind has reached a better place, when it perceives faults in itself that previously went unrecognized. With some patients, it is cause for congratulation when they realize that they are ill.

2 If only I could share such a sudden transformation with you — that’s what I would like. In that case, I would begin to have more confidence in our friendship. For it would then be true friendship, such as no hope, no fear, no self-interest can sever. That is a friendship that stays with people until they die — and that people die for.

3 I can name you many people who have friends and yet are without friendship; this is not the case, though, where equal willingness draws minds into a companionship of honorable intentions. How could it be? For they know that everything they have is held in common, and especially their trials.

You cannot imagine how much progress I see myself making every day. 4 “What remedies are these that have done so much for you?” you say. “Send them to me too!” Indeed, I am longing to shower you with all of them. What gives me pleasure in learning something is that I can teach it. Nothing will ever please me, not even what is remarkably beneficial, if I have learned it for myself only. If wisdom were given to me with this proviso, that I should keep it shut up in myself and never express it to anyone else, I should refuse it: no good is enjoyable to possess without a companion. 5 So I will send you the books themselves; and I will annotate them too, so that you need not expend much eff ort hunting through them for the profitable bits, but can get right away to the things that I endorse and am impressed with.

But formal discourse will not do as much for you as direct contact, speaking in person and sharing a meal. You must come and see me face to face—first of all, because humans believe their eyes much more than their ears, and second, because learning by precepts is the long way around. The quick and effective way is to learn by example. 6 If Cleanthes had merely listened to Zeno, he would not have been molded by him; instead, he made himself a part of Zeno’s life, looking into his inmost thoughts and seeing whether he lived in accordance with his own rule. Plato and Aristotle and the whole crowd of philosophers who would later go their separate ways all derived more from Socrates’ conduct than from his words. Metrodorus, Hermarchus, and Polyaenus were made great men not by Epicurus’s formal instruction but by living together with him. Nor do I summon you to me only for your own benefit. It is for my benefit as well: each of us has much to bestow on the other.

7 Meanwhile, as I owe you the daily dole, I will tell you what pleased me today in the writings of Hecaton:

Do you ask what progress I have made? I have begun to be a friend to myself.

Valuable progress indeed: he will never be alone. Believe me, such a person will be a friend to everyone.

Farewell.

A Dreamer

Bạn nào có tâm muốn ủng hộ mình, chỉ xin ủng hộ Spiderum là mình vui rồi :)

Trần Việt Anh - STK: 0451000364912 (Vietcombank chi nhánh Thành Công, Hà Nội)


Các bài viết khác của tác giả:

27
1153 lượt xem
27
0
0 bình luận